फेरीको भरमा स्वामीकार्तिकका स्याउ किसान, बजार पुग्नै कठिन

बाजुरा : बाजुराको पूर्वोत्तर क्षेत्रमा पर्ने स्वामीकार्तिक खापर गाउँपालिकाका स्याउ किसान यतिबेला बारीमा फलेको स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउने चिन्तामा छन्। स्याउ उत्पादनका लागि अनुकूल मानिएको यस क्षेत्रमा बारीमा लटरम्म स्याउ फले पनि कर्णाली नदीमा पक्की पुल नहुँदा किसानले सहज रूपमा बजारसम्म पुर्‍याउन सकेका छैनन्।

कर्णाली नदीपारि पर्ने गाउँपालिकाका अधिकांश बस्ती सडक सञ्जालसँग जोडिएका छन्। तर सडक जोडिए पनि नदीमा स्थायी पुल नहुँदा सडक यातायातको सुविधा पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न नसकिएको किसानहरूको गुनासो छ।

२०७८ जेठमा कर्णाली नदीमा फेरी सञ्चालनमा आएपछि हिउँदमा यातायात सहज हुँदै आएको थियो। तर नदीमा पानीको बहाव बढ्ने बर्खायाममा फेरी सञ्चालन हुन नसक्दा यातायात पुनः अवरुद्ध हुने गरेको छ। अहिले पनि फेरी बन्द भएपछि स्वामीकार्तिकतर्फ जाने सवारीसाधन जगन्नाथ गाउँपालिकाको पिलीचौर बजारमै रोकिने गरेका छन्।

फेरी नचलेपछि किसानले बारीबाट स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउन खच्चड र भरियाको सहारा लिनुपर्ने अवस्था आएको छ। यसले ढुवानी खर्च बढाउनुका साथै स्याउ समयमै बजार पुर्‍याउनसमेत चुनौती थपेको छ।

स्वामीकार्तिक खापर गाउँपालिका–१ का स्थानीय धनबहादुर रावलका अनुसार लामो समयदेखि कर्णाली नदीमा पक्की पुल निर्माण हुन नसक्दा किसानले हरेक वर्ष यस्तै समस्या भोग्दै आएका छन्।

“गाउँदेखि बजारसम्म गाडी सुविधा भएको भए स्याउ समयमै बजार पुगेर बिक्री हुन्थ्यो,” रावलले भने।

पुल नहुँदा उत्पादनभन्दा बजार ठूलो चुनौती

स्वामीकार्तिकमा पछिल्ला वर्षहरूमा स्याउ खेतीप्रति किसानको आकर्षण बढेको छ। उत्पादन बढ्दै गए पनि बजारसम्म पुर्‍याउने भरपर्दो यातायात पूर्वाधार नहुँदा किसानको मेहनतसँगै जोखिम पनि बढेको छ।

बारीबाट बजारसम्म स्याउ पुर्‍याउने क्रममा ढुवानी महँगो हुने, समय लाग्ने र स्याउ बिग्रिने जोखिम किसानले बेहोर्नुपरेको छ। उत्पादन बढाउन प्रोत्साहन गरिए पनि बजारसम्म पुग्ने बाटो र यातायातको स्थायी समाधान नहुँदा कृषि व्यवसायीकरणको लक्ष्य नै कमजोर बन्ने अवस्था देखिएको छ।

बुढीनन्दा क्षेत्रका स्थानीयले पनि मार्तडी–कोल्टी सडकको समस्याका कारण स्याउ बिक्रीमा कठिनाइ भोग्दै आएका छन्। त्यसको तुलनामा हिमाली र जगन्नाथ गाउँपालिकाका स्याउ भने कर्णाली करिडोर हुँदै देशका विभिन्न सहरसम्म पुग्ने गरेका छन्।

यसले बाजुरामा स्याउ उत्पादनको सम्भावना मात्र नभई उत्पादन क्षेत्रअनुसार बजार पहुँच र पूर्वाधारको असमानतासमेत देखाएको छ।

१५० हेक्टरमा स्याउ, दुई लाख किलो उत्पादन

स्वामीकार्तिक खापर गाउँपालिकामा करिब १५० हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती भइरहेको कृषि शाखाले जनाएको छ। कृषि शाखा प्रमुख विनोद शाहीका अनुसार यहाँबाट वार्षिक करिब दुई लाख किलोग्राम स्याउ उत्पादन हुने गरेको छ।

किसानलाई बजारसम्म स्याउ पुर्‍याउन सहयोग गर्ने उद्देश्यले रिरास परियोजनाले यस वर्ष पालिकाका स्याउ किसानका लागि छ हजार कार्टुनको व्यवस्था गरेको छ।

स्याउ उत्पादनलाई थप व्यवस्थित बनाउन गाउँपालिकाले किसानलाई ढुवानी अनुदान दिने तयारीसमेत गरिरहेको कृषि शाखा प्रमुख शाहीले बताउनुभयो।

तर किसानका लागि तत्कालको राहतभन्दा दीर्घकालीन समाधान अझ महत्वपूर्ण देखिन्छ। हरेक वर्ष बर्खा लागेपछि फेरी बन्द हुने र खच्चड तथा भरियाको भरमा उत्पादन बजार पुर्‍याउनुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न कर्णाली नदीमा पक्की पुल निर्माण आवश्यक रहेको किसानहरूको माग छ।

उत्पादन बढाउनेभन्दा पहिले बजारसम्म पुर्‍याउने बाटो

स्वामीकार्तिकका किसानले अब केवल स्याउ उत्पादन बढाउने मात्र होइन, उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने स्थायी पूर्वाधार खोजिरहेका छन्।

बारीमा फल्ने स्याउ बजारसम्म पुग्न नसक्ने हो भने उत्पादन वृद्धि मात्र किसानको आम्दानी वृद्धिको आधार बन्न सक्दैन। फेरीमा निर्भर यातायात, बर्खामा अवरुद्ध हुने सडक र महँगो ढुवानीका कारण किसानले उत्पादनको उचित मूल्य पाउन नसक्ने जोखिम रहन्छ।

स्वामीकार्तिकको स्याउको कथा केवल कृषि उत्पादनको कथा होइन। यो पूर्वाधार, यातायात, बजार र राज्यको कृषि प्राथमिकताबीचको सम्बन्धको पनि हो।