आज कुशेऔँशी : कुश भित्र्याउँदै बाबुको मुख हेर्ने दिन

काठमाडौं । वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले आज कुशेऔँशी तथा बाबुको मुख हेर्ने पर्व मनाउँदैछन्। भाद्रकृष्ण औँसीका दिन पर्ने यस पर्वमा वर्षभर देवकार्य र पितृकार्यमा प्रयोग हुने पवित्र कुश घरमा भित्र्याउने तथा जीवित बाबुलाई सम्मान गर्ने परम्परा छ।

शास्त्रीय विधिअनुसार ब्राह्मणले पूजा गरी उखेलेर ल्याएको कुश घरमा राख्दा परिवारमा सुख, शान्ति र कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ। आजकै दिन उखेलिएको कुश वर्षभरि धार्मिक कार्यमा प्रयोग गर्न मिल्ने मान्यता रहेको प्राध्यापक डा. देवमणि भट्टराई बताउँछन्।

सनातन परम्परामा कुशलाई पवित्र वनस्पतिका रूपमा लिइन्छ। कुशसँगै तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई भगवान् विष्णुसँग सम्बन्धित पवित्र प्रतीकका रूपमा मान्ने धार्मिक परम्परा छ। धार्मिक ग्रन्थहरूमा ब्रह्माजीले विवेकशील प्राणीको सृष्टिसँगै कुशको पनि उत्पत्ति गराएको उल्लेख पाइन्छ।

कुशेऔँशीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष बाबुको सम्मान हो। यस दिन छोराछोरीले जीवित बाबुलाई आफूले सक्ने मिठाइ तथा भोजन खुवाएर सम्मान गर्ने र आशीर्वाद लिने चलन छ। त्यसैले यो पर्वलाई ‘बाबुको मुख हेर्ने दिन’का रूपमा पनि मनाइन्छ।

बाबु दिवङ्गत भइसकेकाहरूले भने गोकर्णलगायत विभिन्न तीर्थस्थलमा पुगेर पितृका नाममा तर्पण, पिण्डदान र सिदादान गर्ने गर्छन्। ‘पितृदेवो भव’ भन्ने मान्यताअनुसार जीवित बाबुको सेवा र दिवङ्गत पितृको स्मरणलाई समान रूपमा महत्व दिइन्छ।

काठमाडौंको गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर परिसरमा आज विशेष मेला लाग्दैछ। उत्तरगयाका रूपमा समेत परिचित गोकर्णमा दिवङ्गत बाबुको नाममा तर्पण, पिण्डदान तथा सिदादान गर्ने भक्तजनको भीड लाग्ने गर्छ।

यसैगरी रसुवा र नुवाकोटको संगमस्थल वेत्रावतीमा पनि कुशेऔँशीका अवसरमा पितृकर्म गर्ने परम्परा छ। तर यस वर्ष भोटेकोशी बाढीका कारण त्यहाँको धार्मिक गतिविधि र मेला प्रभावित हुने अवस्था रहेको छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार कुशेऔँशीमा गरिएको दान, तर्पण र पितृस्मरणले पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यो दिनलाई कुश भित्र्याउने पर्वसँगै पितृप्रति श्रद्धा र जीवित बाबुप्रति सम्मान प्रकट गर्ने विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ।